Guantanamo Bay

In de VS is een controverse ontstaan over de vraag of de videobanden vrijgegeven mogen worden waarop te zien is hoe in Guantánamo Bay gevangenen die in hongerstaking zijn, dwangmatig voeding toegediend krijgen. Begin oktober 2014 had US District Court Judge Kessler bepaald dat de banden vrijgegeven moesten worden, maar dit is tot op heden nog niet gebeurd in afwachting van het hoger beroep dat de staat tegen de vrijgave heeft aangespannen.

 

Guantánamo Bay, de Amerikaanse militaire gevangenis in Cuba, werd in januari 2002 in gebruik genomen. Terreurverdachten die in Afghanistan, Irak en andere landen werden opgepakt in de ‘War on Terror’ zouden daar worden opgesloten en verhoord. Omdat deze gevangenis niet op Amerikaans grondgebied ligt, heeft de Amerikaanse grondwet slechts beperkte geldigheid. Dit biedt  ondervragers meer ruimte bij het verhoren van de verdachten: niet beperkt door de Amerikaanse grondwet zouden zij meer  maatregelen kunnen nemen die zij noodzakelijk achten in de strijd tegen de terreur.

 

De Amerikaanse regering beriep zich wat betreft het vasthouden van de gevangenen op de Verdragen van Genève. Deze verdragen maken het mogelijk vijandelijke strijders in een oorlog aan de strijd te onttrekken. Echter, dan dienen de gevangenen wel de geprivilegieerde status van krijgsgevangene te krijgen maar dat gebeurde niet. De VS stelde dat het in casu om ‘illegal combatants’ – illegale strijders - zou gaan die  niet dezelfde rechten als krijgsgevangenen hadden.

 

Mensenrechtenorganisaties beschouwen deze redenering als in strijd met een redelijke uitleg van deze verdragen en merken de behandeling van de gevangenen als een duidelijke en flagrante schending van de internationale mensenrechten en het internationale humanitaire recht aan. In 2006 oordeelde ook het Amerikaanse Hooggerechtshof in de zaak Hamden v. Rumsfeld dat de gedetineerden recht hadden op de bescherming voortvloeiende uit gemeenschappelijk artikel 3 van de Verdragen van Genève. Deze erkenning heeft echter niet tot een substantiële verbetering van de positie van de gevangenen op Guantánamo Bay geleid.

 

Er zouden, volgens de New York Times, in totaal ongeveer 780 mannen vastgehouden zijn op Guantánamo. Onder hen ook enkele minderjarigen. Veel van deze gevangenen zijn zonder enige vorm van proces gevangen gehouden. In veel gevallen werd hun zelfs niet verteld waarom zij gevangen gehouden werden en waarvan zij concreet werden verdacht. De oorspronkelijke bedoeling was dat alleen de aller gevaarlijkste terreurverdachten in Guantánamo Bay opgesloten zouden worden. In de praktijk blijken veel compleet onschuldige mensen vastgehouden te worden en is slechts een zeer klein deel van  de gedetineerden te beschouwen als leiders en extreem gevaarlijk. Een van hen is Khalid Sheikh Mohammed, die ervan wordt verdacht een belangrijke Al Qaeda leider te zijn. Hij zou betrokken zijn geweest bij 9/11, de aanslagen in de VS in 2001. Veel andere gevangenen hadden echter geen enkele band met de terroristen en werden volstrekt ten onrechte als terreurverdachten beschouwd.  In 2004 begon de VS geleidelijk aan met de vrijlating van gevangenen die onterecht vastzaten en medio 2011 hadden de meeste gedetineerden Guantánamo Bay verlaten. Tijdens zijn verkiezingscampagne beloofde Obama om Guantánamo Bay te sluiten, maar die belofte heeft hij nog steeds niet ingelost. In oktober 2014 waren er nog 149 gedetineerden in Guantánamo, waarvan  46 die als zeer gevaarlijk te boek staan. Het lijkt een welhaast onoplosbaar probleem wat er met deze gevangenen moet gebeuren omdat de VS het ergste vreest als deze mannen zomaar worden vrijgelaten. Vervolgen en berechten zal ook niet in alle gevallen mogelijk zijn omdat vaak het bewijs van hun betrokkenheid ontbreekt.

 

Al snel nadat het gevangeniscomplex voor het opsluiten van terreurverdachten werd gebruikt, kwamen er meldingen van systematische mensenrechtenschendingen en geweldmisbruik naar buiten. Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Donald Rumsfeld had toestemming gegeven voor veel van de gebruikte verhoormethoden die eufemistisch ‘enhanced interrogation techniques’ werden genoemd. Goed gekeurd waren bijvoorbeeld: het isoleren van de gevangenen, het onthouden van slaap aan de gevangenen, het dwingen van de gevangenen om langdurig in ongemakkelijke houdingen te zitten of staan en het uitbuiten van fobieën. Op YouTube is een documentaire beschikbaar genaamd de Guantánamo Guidebook waarin vrijwilligers deze methoden in een experiment ondergaan om zo de gevolgen en effecten daarvan vast te stellen. Hoewel het in het experiment om de minst extreme verhoormethodes gaat en geen fysiek geweld gebruikt wordt, maakt de documentaire het extreme effect op de ontredderde proefpersonen duidelijk. De Amerikaanse regering heeft desalniettemin het gebruik van deze verhoormethoden gerechtvaardigd met het argument dat alleen maatregelen die zwaar lichamelijk letsel tot gevolg hebben verboden zijn. Deze interpretatie van de definitie van foltering is echter overduidelijk in strijd met de door  de internationale verdragsorganen (zoals het mensenrechtencomité en het foltercomité) gehanteerde definitie.

 

Een van de gehanteerde ongeoorloofde methoden  is het maken van misbruik van culturele en religieuze gevoeligheden. Zo werden seksuele vernedering, intimidatie en mishandeling van gevangenen in Guantánamo Bay en andere gevangenissen in de hele wereld waar terreurverdachten werden vastgehouden een wijdverspreide en systematische methode, zoals met name ook uit de beelden uit de Abu Ghraib gevangenis blijkt. De foto's van het misbruik in deze gevangenis in Irak werden in april 2004 gepubliceerd door het CBS-programma 60 minutes. De vernederingen en mishandelingen worden op deze beelden zonder meer duidelijk en hebben over de hele wereld tot geschokte reacties geleid. Zo werden vrouwelijke bewakers en verhoorders bewust ingezet om de veelal streng gelovige moslimverdachten extra onder druk te zetten en te vernederen, moesten gevangenen naakt rondlopen en werden ze gedwongen seksuele handelingen te simuleren. Het vermoeden bestaat dat ook op Guantánamo Bay deze methoden werden gebruikt. Alles bij elkaar genomen heeft de behandeling op Guantánamo Bay een verwoestend effect op de gevangenen gehad en dat terwijl velen van hen onschuldig waren. De VS heeft zijn eigen zaak daarmee geen goed gedaan. Het is immers niet onwaarschijnlijk dat veel gedetineerden alsook getuigen uit woede hierover geradicaliseerd zijn. Het is niet ondenkbaar dat gevangenen na hun vrijlating niets anders willen dan terugslaan.

 

Gedetineerden in Guantánamo hebben regelmatig geprotesteerd tegen de behandeling die zij moesten ondergaan. Sommigen begonnen een opstand, anderen pleegden zelfmoord terwijl nog weer anderen in hongerstaking gingen. Een van de grootste hongerstakingen waaraan meer dan 100 van de 149 overgebleven gevangenen meededen begon in 2013. De autoriteiten in Guantánamo hebben echter besloten om deze gevangenen dwangvoeding toe te dienen hoewel dit in strijd is met de regels en voorschriften van de World Medical Association. US District Judge Kessler heeft Obama gevraagd om de dwangvoeding te stoppen omdat het een pijnlijk, vernederend en mensonterend proces is. De video’s waarop te zien is hoe dit proces in zijn werk gaat, worden beschreven als barbaars. Een van de gevangenen die dwangvoeding krijgt, zegt in de video: ‘Ik wil dat de Amerikanen zien wat er gaande is in deze gevangenis en waarom de gevangenis gesloten zou moeten worden’.

 

Alette Smeulers op 27 Oktober 2014.